Janus Blouw legt bloemstuk namens ÉénHoorn: ‘Zonder hoop houdt alles op’
Op zondag 4 mei 2025 legde Janus Blouw namens zijn partij (op de eerste plaats een vereniging van mensen) een bloemstuk bij het monument op het Kerkplein in Hoorn. Voor veel mensen is het een moment van herdenking. Voor hem is het veel de dodenherdenking een diepe persoonlijke beleving: “Ik denk dan aan 22 familieleden die niet zijn teruggekomen uit Auschwitz.”
Blouw (51) groeide op aan de Bobeldijkerweg in Hoorn, op het woonwagencentrum. Een rasechte Horinees, zoals hij zelf zegt, met wortels in een Sinti-familie die in de Tweede Wereldoorlog zwaar werd getroffen. Janus is actief lid van de politieke partij ÉénHoorn.
“Mijn moeders familie, de familie Weiss, is een grote Sinti-familie. Opa’s neef Zoni Weisz was de enige die de oorlog overleefde van zijn gezin.
Zijn ouders, zusjes en broer werden weggevoerd, hij ontsnapte.” Van de 22 familieleden die wel werden gedeporteerd, keerde niemand terug.
Weiss, Weisz, Weis – het zijn allemaal variaties op dezelfde familienaam. “Doordat veel Sinti vroeger niet konden lezen of schrijven, zijn er bij de burgerlijke stand fouten in de schrijfwijze ontstaan,” zegt Blouw
De grote razzia en haar gevolgen
“Op 16 mei 1944 werd in Nederland in één dag een grote razzia gehouden op Sinti en Roma,” vertelt Blouw. “Alle gemeentes kregen instructies om mensen op te pakken die ‘er uitzagen als zigeuners’. Ze pakten ook woonwagenbewoners mee, of je nou Sinti was of niet. Uiteindelijk zijn er 576 mensen afgevoerd.”
De oorlog raakte niet alleen zijn familie. Ze heeft ook doorgewerkt in het leven van de generaties erna. “Na de oorlog nam de Nederlandse overheid wetten van de Duitsers over. Woonwagens en paarden werden afgepakt. Er kwam een beleid om het woonwagenleven uit te bannen. Mijn ouders werden verplicht zich te vestigen op een vaste locatie. Reizen mocht niet meer van de wet.”
Sabina Achterbergh over medestrijder Janus:
,,Janus is een belangrijk lid van ons team bij Woonwagenbelangen Nederland,” zegt voorzitter Sabina Achterberg. ,,Wij zijn beiden deels reiziger en Sinti en daarmee nabestaanden van de oorlogslachtoffers in de Tweede Wereldoorlog. Wij besteden daarom veel aandacht aan herdenken en dit beter bekend te maken.”
,,Hij weet de woonwagengemeenschap te informeren en inspireren, en tegelijkertijd kaart hij belangrijke thema’s aan richting politici. Dat doet hij professioneel én betrokken. Bovendien is hij zelf politiek actief in Hoorn. Hij is zeer belangrijk voor onze gemeenschap en bovenal een fantastisch mens.”
Discriminatie van generatie op generatie
Toch bleef die drang tot vrijheid altijd voelbaar. “Dat zit in ons bloed. Ik herinner me konvooien van 10, 15 caravans achter elkaar. Mijn vader voorop. Reizen is vrijheid, avontuur, samen zijn.”
Als kind had hij een leuke jeugd, maar discriminatie was nooit ver weg. “Mijn vader werd op school letterlijk naar achter in de klas gestuurd: ‘jullie hoeven toch niet te leren.’ En dat is nog steeds niet verdwenen. Winkels die niet willen leveren aan het kamp. Geen hypotheek kunnen krijgen. Geen verzekering op je woonwagen.”
Zelf kwam hij ook obstakels tegen. “Ik heb afwijzingen gehad op sollicitaties vanwege mijn naam. Bij het uitgaan werden we geweigerd, omdat ik van het kamp kwam. Je voelt je dan gekrenkt, boos. Maar ik heb nooit de rug naar de samenleving gekeerd. Je moet in gesprek blijven, ook met mensen die het niet met je eens zijn.”
Politiek als middel tot verandering
Sinds 2019 is Blouw politiek actief voor de lokale partij ÉénHoorn. “Ik voelde me meteen thuis bij die partij. Warm, sociaal. Maar ik ben er ook bij gegaan omdat we geen starterslening kregen als woonwagenbewoners. Dat vond ik niet rechtvaardig.”
Blouw besloot de politiek in te gaan om actief mee te doen en een steentje bij te dragen aan verandering. Hij komt op voor kwetsbare mensen, en in de woonwagengemeenschap wordt hij gezien als een gerespecteerd mensenrechtenactivist. Hij is op veel terreinen actief, van onderwijs, werk, ondernemingsraadlid tot woonrechten en cultuurbehoud.
De strijd om gelijke behandeling
Samen met anderen zette hij zich in voor gelijke behandeling. Met succes: “We kregen het voor elkaar dat het Bibob-beleid – waarin wij expliciet als woonwagenkamp genoemd werden in verband met witwasrisico – werd aangepast. Niet omdat we tegen controle zijn, maar omdat we dezelfde voorwaarden willen als iedereen.”
De Wet Bibob (Wet bevordering integriteits-beoordelingen door het openbaar bestuur) is bedoeld om te voorkomen dat de overheid criminele activiteiten faciliteert. Maar in Hoorn werd deze wet jarenlang ongelijk toegepast: bij woonwagenbewoners gold de Bibob-toets bij elke verbouwing, terwijl andere inwoners pas vanaf een bedrag van 250.000 euro getoetst werden. Blouw en anderen vonden dat discriminatie. Door hun inzet werd het beleid aangepast. “We willen geen voorkeursbehandeling, maar gelijke regels voor iedereen.”
Cultuur als erkend mensenrecht
is ook actief binnen vereniging Woonwagen belangen Nederland, waar hij samenwerkt met mensen als Sabina Achterbergh, de voorzitter. De strijd is nog niet gestreden. Janus: “Onze grootste uitdaging is onze woonbehoefte, de woonwagen en standplaats. Voor ons is dat geen woonwens, het is uiting van onze woonwagencultuur. Maar jongeren komen moeilijk aan een plek. Woningnood is overal ernstig, maar onze woonwagen en standplaatsnood is in één ding wezenlijk anders: die is ontstaan door aantoonbaar discriminerend woonwagen-uitsterfbeleid van de overheid. En als er een woonwagen afbrandt, is er geen verzekering. Dan moet er een landelijke crowdfunding op gang komen om te zorgen voor vervangende woonruimte.”
Wonen in familieverband
Het wonen in familieverband – met meerdere generaties bij elkaar – is een essentieel onderdeel van de Sinti- en woonwagencultuur. Dat is niet zomaar een woonwens, maar een vorm van leven die als mensenrecht wordt erkend. In 2018 bevestigde het College voor de Rechten van de Mens dat het leven in een woonwagen en het wonen in familieverband vallen onder het recht op respect voor het privé-, familie- en gezinsleven (artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens). Gemeenten zijn sindsdien verplicht om deze culturele woonvorm te respecteren en actief te faciliteren, bijvoorbeeld door voldoende woonwagenstandplaatsen beschikbaar te stellen. Blouw: “Dat is wat ik telkens uitleg: we willen geen extra rechten, we willen erkenning van wie we zijn.”
Settela Steinbach: het meisje met de hoofddoek
Settela Steinbach (1934–1944) was een Sinti-meisje uit Zuid-Limburg dat na haar dood uitgroeide tot icoon van de vergeten genocide op Roma en Sinti. Ze werd geboren onder de woonwagen van haar ouders in Buchten. Op 16 mei 1944 werd ze met haar familie opgepakt tijdens een landelijke razzia. In kamp Westerbork werd haar foto gemaakt, net voor vertrek naar Auschwitz. Dat beeld werd jarenlang gezien als dat van een Joods meisje. Pas in 1994 werd haar ware identiteit onthuld. Settela werd op 9-jarige leeftijd vermoord in Auschwitz.De beelden van Settela zijn gemaakt door Rudolf Breslauer, een Joodse fotograaf die gevangen zat in kamp Westerbork. Op last van kampcommandant Albert Gemmeker legde hij het leven in het kamp vast. Op 19 mei 1944 stapte Settela samen met 244 andere Sinti en Roma in een trein richting Auschwitz/
Trots op zijn stad
Toch voelt Blouw zich thuis in Hoorn. “Ik ben trots op mijn stad. Hoorn steekt wat betreft woonwagenbeleid positief boven andere gemeenten uit. Natuurlijk zijn er problemen. Maar als ik door de stad loop, zeggen mensen me gedag. Je hoort erbij.”
ÉénHoorn is voor hem niet alleen een partij, maar ook een gemeenschap. “Het is een vereniging van betrokken mensen die elkaar steunen, met elkaar praten én ook plezier maken. We doen ook gewoon leuke dingen samen.”
Traditie, werk en toekomst
Hij werkt als beveiligingsmonteur bij supermarkten tijdens verbouwingen. Zonder diploma begonnen, via zijn werkgever opgeleid. “En vroeger heb ik met mijn vader gevent. Ook in het buitenland. Dat zat er altijd in: reizen, trekken.”
De liefde voor traditie is groot. “Onze feesten zijn groots. Een trouwerij, een begrafenis – het zijn bijeenkomsten met honderden mensen. De overledene wordt in de woonwagen opgebaard. Dag en nacht is er iemand bij. Dat hoort bij onze cultuur.”
Wat hij zou veranderen als hij de baas van Nederland was? “Ik zou een institutioneel hof willen, waar gewone mensen wetten kunnen laten toetsen. Want mensenrechten moeten gelden voor iedereen.”
het mooiste aan Hoorn? “De kermis. Lappendag. De gezelligheid. De traditie. Het samenzijn.”
Ook over de discussie rond het standbeeld van J.P. Coen heeft Blouw een genuanceerde mening. Het bronzen beeld op de Roode Steen herinnert aan de beroemde Hoornse VOC-bestuurder, maar ook aan zijn gewelddadige koloniale verleden – met name de massamoord op de Banda-eilanden in 1621. “Ik begrijp de pijn van mensen die zich weggezet voelen door dat beeld. Maar als je het weghaalt, maak je het verleden niet beter. Beter is het om de context goed uit te leggen, zodat we er als stad op een respectvolle manier over kunnen blijven praten.”
Janus Blouw staat op 4 mei stil bij het verleden – bij zijn familie, bij zijn volk, bij onrecht en herinnering. Maar hij kijkt ook vooruit. “Je moet hoop houden. Zonder hoop houdt alles op.”
Wat is de Wet Bibob?
De Wet Bibob (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) helpt overheden om te voorkomen dat vergunningen of subsidies in criminele handen vallen. Gemeenten mogen op basis van deze wet een toets doen naar de integriteit van een aanvrager.
In Hoorn gold jarenlang een dubbele standaard: bewoners van het woonwagencentrum werden altijd getoetst, terwijl andere inwoners pas vanaf 250.000 euro met Bibob te maken kregen. Mede door de inzet van Janus Blouw is dat beleid aangepast en gelijkgesteld voor iedereen.
Recht op wonen in familieverband
Voor Sinti en Roma is het wonen in familieverband geen keuze, maar een kern van hun cultuur. Meerdere generaties wonen vaak naast elkaar op één woonwagencentrum.
In 2018 erkende het College voor de Rechten van de Mens dat deze manier van wonen onder artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) valt. Gemeenten zijn daarom verplicht om deze woonvorm te respecteren én actief te ondersteunen.
Tekst en foto’s: Robert Vinkenborg
Foto Settela Steinbach: Norbert-Jan Nuij, Steinbach, Anna Maria, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: https://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Steinbach